“Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar”

Русский

СОКРАТИЧЕСКИЙ МЕТОД КАК ФИЛОСОФСКАЯ РЕАКЦИЯ НА КРИЗИС ИСТИНЫ В ЭПОХУ СОФИСТИЧЕСКОГО РЕЛЯТИВИЗМА

Published
20.05.2026
Journal
“Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar”
Issue
Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Pages
172-178
DOI
10.5281/zenodo.20566958

Authors

Abstract

В статье исследуется проблема кризиса истины в классической Греции V века до н.э. и анализируется сократический метод как философская реакция на софистический релятивизм. Рассматриваются исторические условия возникновения софистики, трансформация представлений о знании в условиях афинской демократии, а также изменение роли риторики в общественной жизни полиса. Показывается, что деятельность Сократа была направлена не только против отдельных положений софистов, но и против разрушения самой возможности объективного знания. Особое внимание уделяется сократическому методу эленхоса как интеллектуальному механизму выявления противоречий и преодоления иллюзии знания. Делается вывод о том, что сократический метод стал одной из первых философских попыток противостояния кризису объективности и оказал фундаментальное влияние на дальнейшее развитие античной философии.

Keywords

метод объективность философия истории Сократ софисты релятивизм истина знание диалог эленхос

Other language versions

Oʻzbekcha
Maqolada miloddan avvalgi V asr klassik Yunonistondagi haqiqat inqirozi muammosi tadqiq etiladi va sokratcha metod sofistik relyativizmga falsafiy reaksiya sifatida tahlil qilinadi. Sofistikaning vujudga kelishining tarixiy shart-sharoitlari, Afina demokratiyasi sharoitida bilim haqidagi tasavvurlarning transformatsiyasi, shuningdek, polis ijtimoiy hayotida ritorika rolining o‘zgarishi ko‘rib chiqiladi. Sokrat faoliyati nafaqat sofistlarning ayrim qoidalariga, balki ob’ektiv bilim imkoniyatining parchalanishiga ham qarshi qaratilganligi ko‘rsatib o‘tilgan. Ziddiyatlarni aniqlash va bilim illyuziyasini bartaraf etishning intellektual mexanizmi sifatida Sokratning elenxos metodiga alohida e’tibor qaratilgan. Sokratcha metod ob’ektivlik inqiroziga qarshi turishdagi birinchi falsafiy urinishlardan biri bo‘lganligi va antik falsafaning keyingi rivojlanishiga fundamental ta’sir ko‘rsatganligi haqida xulosa qilingan.
bilim metod muloqot tarix falsafasi Sokrat sofistlar relyativizm haqiqat ob’ektivlik elenxos.
English
The article examines the problem of the crisis of truth in classical Greece of the 5th century BC and analyzes the Socratic method as a philosophical reaction to sophistic relativism. The historical conditions for the emergence of sophistry, the transformation of ideas about knowledge in the context of Athenian democracy, as well as the changing role of rhetoric in the social life of the polis are considered. It is shown that Socrates' activity was directed not only against individual propositions of the sophists, but also against the destruction of the very possibility of objective knowledge. Particular attention is paid to the Socratic method of elenchos as an intellectual mechanism for identifying contradictions and overcoming the illusion of knowledge. It is concluded that the Socratic method became one of the first philosophical attempts to withstand the crisis of objectivity and had a fundamental influence on the further development of ancient philosophy.
knowledge method objectivity philosophy of history Socrates sophists relativism truth dialogue elenchos

References

1. Асмус В. Ф. Античная философия. – М.: Высшая школа, 2005. – 408 с.
2. Диоген Лаэртский. О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов. – М.: Мысль, 1986. – 571 с.
3. Ксенофонт. Воспоминания о Сократе. – СПб.: Азбука, 2019. – 320 с.
4. Лосев А. Ф. История античной эстетики. Софисты. Сократ. Платон. – М.: Искусство, 1969. – 716 с.
5. Платон. Апология Сократа // Собрание сочинений: в 4 т. – М.: Мысль, 1990. – Т. 1. – С. 70–96.
6. Платон. Горгий // Собрание сочинений: в 4 т. – М.: Мысль, 1990. – Т. 1. – С. 477–574.
7. Платон. Протагор // Собрание сочинений: в 4 т. – М.: Мысль, 1990. – Т. 1. – С. 203–274.
8. Guthrie W. K. C. The Sophists. – Cambridge: Cambridge University Press, 1971. – 352 p
9. Taylor C. C. W. Socrates // Routledge History of Philosophy. Vol. I. – London: Routledge, 1997. – P. 180–200.
10. Vlastos G. Socrates: Ironist and Moral Philosopher. – Cambridge: Cambridge University Press, 1991. – 334 p.
View PDF Related articles