Oʻzbekcha
TA’LIM JARAYONIDA GENERATIV SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNING DIDAKTIK IMKONIYATLARI
Journal
Priority areas for applying artificial intelligence to pedagogical education
Issue
Priority areas for applying artificial intelligence to pedagogical education
Abstract
Maqolada ta’lim jarayonida generativ sun’iy intellekt (GSI) vositalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari nazariy jihatdan tahlil etiladi. Tadqiqotda GSI vositalarining pedagogik funksiyalari aniqlanib, ularning ta’lim jarayoniga integratsiyasi to‘rtta asosiy yo‘nalish bo‘yicha tizimlashtirilgan: kontent yaratish, baholash va diagnostika, shaxsiylashtirilgan ta’lim va kasbiy refleksiya. Xalqaro (UNESCO, 2023; Long & Magerko, 2020) va mahalliy adabiyotlar qiyosiy tahlili asosida GSI ning pedagogik salohiyati bilan bog‘liq xavflar — gallyutsinatsiya, akademik halollik va tanqidiy yondashuv kamchiligi — alohida ko‘rib chiqiladi. Maqola natijalari o‘qituvchilarni GSI ni pedagogik maqsadlarda samarali qo‘llashga tayyorlash uchun ilmiy-metodik asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Keywords
ChatGPT
generativ sun’iy intellekt
didaktik imkoniyatlar
prompt muhandisligi
pedagogik integratsiya
SAMR modeli
tanqidiy yondashuv
akademik halollik
Русский
ДИДАКТИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЕНЕРАТИВНОГО ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ
В статье теоретически анализируются дидактические возможности использования инструментов генеративного искусственного интеллекта (ГИИ) в образовательном процессе. В исследовании определены педагогические функции инструментов ГИИ, а также систематизирована их интеграция в образовательный процесс по четырём основным направлениям: создание контента, оценивание и диагностика, персонализированное обучение и профессиональная рефлексия. На основе сравнительного анализа международной (UNESCO, 2023; Long & Magerko, 2020) и отечественной литературы отдельно рассматриваются риски, связанные с педагогическим потенциалом ГИИ — галлюцинации, проблемы академической честности и недостаток критического мышления. Результаты статьи могут служить научно-методической основой для подготовки учителей к эффективному использованию ГИИ в педагогических целях.
ChatGPT
академическая честность
критическое мышление
генеративный искусственный интеллект
дидактические возможности
промпт-инжиниринг
педагогическая интеграция
модель SAMR
English
DIDACTIC OPPORTUNITIES FOR USING GENERATIVE ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN THE EDUCATIONAL PROCESS
The article theoretically analyzes the didactic potential of using generative artificial intelligence (GAI) tools in the educational process. The study identifies the pedagogical functions of GAI tools and systematizes their integration into education across four main directions: content creation, assessment and diagnostics, personalized learning, and professional reflection. Based on a comparative analysis of international (UNESCO, 2023; Long & Magerko, 2020) and local literature, the risks associated with the pedagogical potential of GAI—such as hallucinations, academic integrity issues, and a lack of critical thinking—are examined in detail. The results of the study can serve as a scientific and methodological foundation for preparing teachers to effectively use GAI for pedagogical purposes.
ChatGPT
academic integrity
critical thinking
generative artificial intelligence
didactic potential
prompt engineering
pedagogical integration
SAMR model
1. UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. Paris: UNESCO Publishing.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktyabrdagi PF-6079-sonli “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risidagi Farmoni.
3. Long D., Magerko B. What is AI literacy? Competencies and design considerations // Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. — ACM, 2020. — P. 1–16.
4. Puentedura R. R. Transformation, technology, and education [Elektron resurs]. — 2006. — URL: http://hippasus.com/resources/tte/
5. Zawacki-Richter O., Marín V. I., Bond M., Gouverneur F. Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education // International Journal of Educational Technology in Higher Education. — 2019. — Vol. 16, № 1. — P. 1–27.
6. Mardonov R., Begalov B., Xasanov I. Raqamli kompetentlikni rivojlantirish — davr talabi // Ta’lim va innovatsion tadqiqotlar. — 2022. — № 3 (2). — B. 45–58.
7. Luckin R., Holmes W. Intelligence unleashed: An argument for AI in education. — London: UCL Knowledge Lab, 2022.
8. Ng D. T. K., Leung J. K. L., Chu S. K. W., Qiao M. S. Conceptualizing AI literacy: An exploratory review // Computers and Education: Artificial Intelligence. — 2021. — Vol. 2. — Art. 100041.
9. Turdaliyeva, N. A., & Eshnazarova, M. Y. (2024). ZAMONAVIY ELEKTRON TA’LIM: INTERAKTIV PLATFORMALAR VA MOSLASHUVCHAN YONDASHUVLAR. SUSTAINABILITY OF EDUCATION SOCIO-ECONOMIC SCIENCE THEORY, 42.