Ta'lim ufqlari

Ta'lim ufqlari

ilmiy-uslubiy jurnal

ISSN Online: — DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Открытый доступ Рецензируемый
Главная Журналы Ta'lim ufqlari Joriy son
Oʻzbekcha

MATEMTATIK MIQDORLARNI SUNʼIY INTELLEKT ORQALI OʻRGATISHNING AHAMIYATI

Дата публикации
25.06.2026
Журнал
Ta'lim ufqlari
Выпуск
"Ta'lim ufqlari" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-son
Страницы
67-70
DOI
10.5281/zenodo.21059468

Авторы

Аннотация

Ushbu tadqiqot ishi zamonaviy ta’lim paradigmasida fundamental matematik tushunchalar va miqdorlarni o‘qitish jarayonini optimallashtirishda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarini tatbiq etish masalalariga bag‘ishlanadi. Matematika darslarida miqdor (uzunlik, yuza, hajm, vaqt, massa va tezlik) tushunchalarini o‘zlashtirish o‘quvchilardan yuqori darajadagi mavhum (abstrakt) fikrlashni talab etadi. An’anaviy o‘qitish metodikasida ushbu miqdorlar o‘rtasidagi funksional bog‘liqliklarni ko‘rgazmali va dinamik tarzda ifodalash imkoniyatlari cheklanganligi o‘quvchilarning kognitiv yuklamasini oshishiga olib kelmoqda. Maqolada mazkur muammoning yechimi sifatida SI elementlariga asoslangan intellektual tizimlarning pedagogik salohiyati tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida ta’limga integratsiya qilinayotgan adaptiv algoritmik platformalarning ishlash prinsiplari va ularning an’anaviy dars shakllaridan afzalliklari qiyosiy o‘rganilgan. Sun’iy intellektning o‘quvchi xulq-atvori va o‘zlashtirish darajasini real vaqt rejimida (real-time) tahlil qilish orqali individual ta’lim traektoriyasini shakllantirish imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan. Ayniqsa, matematik miqdorlarni dinamik vizualizatsiya qilish, virtual modellashtirish va mashinalar yordamida avtomatlashtirilgan teskari aloqa (feedback) mexanizmlarining dars samaradorligiga ta’siri pedagogik-psixologik jihatdan asoslangan. Mavzu doirasida xorijiy va mahalliy ta’lim tizimidagi raqamli tajribalar o‘rganilib, matematik miqdorlarni SI orqali o‘rgatishning uchta asosiy komponenti ajratib ko‘rsatilgan: individual adaptivlik, interaktiv vizual modellashtirish va formativ baholashning intellektuallashuvi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, SI texnologiyalaridan unumli foydalanish matematik miqdorlarni o‘zlashtirish ko‘rsatkichini sezilarli darajada oshirish bilan birga, o‘quvchilarda matematik savodxonlik va mantiqiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi.

Ключевые слова

adaptiv ta’lim dinamik vizualizatsiya individual ta’lim traektoriyasi intellektual o‘qitish tizimlari (ITS) kognitiv yuklama matematik miqdorlar raqamli pedagogika sun’iy intellekt

Версии на других языках

Русский
Данная исследовательская работа посвящена вопросам применения технологий искусственного интеллекта (ИИ) для оптимизации процесса обучения фундаментальным математическим понятиям и величинам в рамках современной образовательной парадигмы. Освоение понятий величины (длина, площадь, объем, время, масса, скорость) на уроках математики требует от учащихся высокого уровня абстрактного мышления. Ограниченные возможности визуального и динамического представления функциональных зависимостей между этими величинами при традиционных методах обучения приводят к повышению когнитивной нагрузки на учащихся. В статье анализируется педагогический потенциал интеллектуальных систем, основанных на элементах ИИ, как способ решения данной проблемы. В ходе исследования были сопоставлены принципы работы интегрированных в образовательный процесс адаптивных алгоритмических платформ и их преимущества по сравнению с традиционными формами проведения уроков. Продемонстрированы возможности искусственного интеллекта в формировании индивидуальной образовательной траектории на основе анализа поведения и уровня усвоения материала учащимися в режиме реального времени. В частности, с педагогической и психологической точек зрения обосновано влияние динамической визуализации математических величин, виртуального моделирования и автоматизированных механизмов обратной связи на эффективность урока. В рамках данной темы изучен опыт внедрения цифровых технологий в зарубежных и отечественных системах образования и выделены три ключевых компонента обучения математическим величинам с использованием ИИ: индивидуальная адаптивность, интерактивное визуальное моделирование и интеллектуализация формирующего оценивания. Результаты исследования показывают, что эффективное использование технологий ИИ не только существенно улучшает усвоение математических величин, но и способствует развитию у учащихся математической грамотности и навыков логического мышления.
адаптивное обучение вычислительная педагогика динамизация индивидуальная образовательная траектория интеллектуальные обучающие системы (ИОС) искусственный интеллект когнитивная нагрузка математические величины
English
This research work is devoted to the issues of applying artificial intelligence (AI) technologies in optimizing the process of teaching fundamental mathematical concepts and quantities in the modern educational paradigm. Mastering the concepts of quantity (length, area, volume, time, mass and speed) in mathematics lessons requires students to have a high level of abstract thinking. The limited possibilities of visually and dynamically expressing the functional relationships between these quantities in traditional teaching methods lead to an increase in the cognitive load of students. The article analyzes the pedagogical potential of intellectual systems based on AI elements as a solution to this problem. During the research, the principles of operation of adaptive algorithmic platforms integrated into education and their advantages over traditional lesson forms were comparatively studied. The possibilities of artificial intelligence for forming an individual learning trajectory through real-time analysis of student behavior and mastery are shown. In particular, the impact of dynamic visualization of mathematical quantities, virtual modeling, and automated feedback mechanisms using machines on the effectiveness of the lesson is pedagogically and psychologically grounded. Within the framework of the topic, digital experiences in foreign and domestic education systems are studied, and three main components of teaching mathematical quantities through AI are distinguished: individual adaptability, interactive visual modeling, and intellectualization of formative assessment. The results of the study show that the effective use of AI technologies, while significantly increasing the mastery of mathematical quantities, develops mathematical literacy and logical thinking skills in students.
adaptive learning artificial intelligence cognitive load digital pedagogy dynamic visualization individual learning trajectory intelligent learning systems (ITS) mathematical quantities

Список литературы

1. Mirzaakbarov Abdurasul Mirzaakbarovich. The relevance of educating primary education students based on national content. (2025). The Conference Hub, 8-12. https://theconferencehub.com/index.php/tch/article/view/169
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 09.07.2019 y. PQ-4387-son “Matematika ta’limi va fanlarini yanada rivojlantirishni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining V.I. Romanovskiy nomidagi Matematika instituti faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qaroridan.
3. Xo‘jayev N.X. Pedagogika nazariyasi. – Toshkent, 2017.
4. Polya G. How to Solve It. – Princeton, 1945.
5. Mirzaakbarovich M. A. BOSHLANG‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA GRAFIKLAR, DIAGRAMMALAR VA JADVALLARNI O‘RGATISH METODIKASINING DOLZARBLIGI //Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali. – 2024. – Т. 2. – №. 54. – С. 106-111.