Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Sonlar
126+ Maqolalar
129+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

INGLIZ VA O‘ZBEK FRAZEOLOGIYASIDA GENDER KONSEPSIYASINING SEMANTIK-AKSIOLOGIK MODELI: IJOBIY VA SALBIY BAHOLASHNING QIYOSIY TAHLILI

Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
478-483
DOI
10.5281/zenodo.23795041

Mualliflar

Annotatsiya

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi gender komponentli frazeologik birliklarning semantik-aksiologik xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy e’tibori erkak va ayol obrazlarini ifodalovchi turg‘un birliklarda ijobiy, salbiy hamda ambivalent baholashning shakllanishiga qaratilgan. Frazeologik ma’no tarkibidagi denotativ, konnotativ va baholovchi komponentlar gender konsepsiyasining lisoniy voqelanishi nuqtayi nazaridan tavsiflanadi. Qiyosiy-semantiк, komponent tahlili va lingvomadaniy yondashuv asosida ikki tildagi umumiy tendensiyalar hamda milliy-madaniy xususiyatlar aniqlanadi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, ingliz va o‘zbek frazeologiyasida erkak obrazi ko‘pincha qat’iyat, so‘zida turish, kuch va ijtimoiy faollik bilan, ayol obrazi esa go‘zallik, hissiylik, oilaviy rol va muomala xususiyatlari bilan bog‘lanadi. Shu bilan birga, bir xil konseptual belgi turli tillarda turlicha aksiologik qiymat olishi mumkin. Maqola gender semantikasini faqat stereotiplar ro‘yxati sifatida emas, balki baholash mexanizmlari tizimi sifatida talqin qilishni taklif etadi.

Kalit so‘zlar

frazeologik birlik konnotatsiya lingvomadaniyat qiyosiy tahlil semantika gender konsepsiyasi aksiologik baho gender stereotipi

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье проводится сопоставительный анализ семантико-аксиологических особенностей фразеологических единиц с гендерным компонентом в английском и узбекском языках. Основное внимание уделяется формированию положительной, отрицательной и амбивалентной оценки в устойчивых выражениях, репрезентирующих образы мужчины и женщины. Денотативный, коннотативный и оценочный компоненты фразеологического значения рассматриваются как способы языковой объективации гендерного концепта. На основе сопоставительно-семантического, компонентного и лингвокультурологического анализа выявляются общие тенденции и национально-культурная специфика двух языков. Результаты показывают, что мужской образ чаще соотносится с решительностью, верностью слову, силой и социальной активностью, тогда как женский образ — с внешностью, эмоциональностью, семейной ролью и коммуникативным поведением. При этом один и тот же концептуальный признак может получать различную аксиологическую интерпретацию в двух языках.
коннотация лингвокультура семантика сопоставительный анализ. фразеологическая единица гендерный концепт аксиологическая оценка гендерный стереотип
English
The article presents a comparative study of the semantic and axiological features of gender-marked phraseological units in English and Uzbek. Particular attention is paid to positive, negative and ambivalent evaluation in fixed expressions representing male and female images. The denotative, connotative and evaluative components of phraseological meaning are examined as linguistic mechanisms through which the gender concept is verbalized. Using comparative-semantic, componential and linguocultural analysis, the study identifies shared tendencies and culture-specific patterns in the two languages. The findings suggest that male images are frequently associated with determination, reliability, strength and social agency, whereas female images are more often connected with appearance, emotionality, family roles and communicative behaviour. At the same time, similar conceptual features may receive different axiological values in English and Uzbek. The study therefore approaches gender semantics not merely as a set of stereotypes but as a structured system of linguistic evaluation.
comparative analysis linguoculture phraseological unit semantics gender concept axiological evaluation connotation gender stereotype

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Zykova, I. V. Gendernyy komponent v strukture i semantike frazeologicheskikh yedinits angliyskogo yazyka. Moskva: Gnozis, 2003.
2. Lakoff, R. Language and Woman’s Place: Text and Commentaries. Oxford: Oxford University Press, 2004.
3. Eckert, P., McConnell-Ginet, S. Language and Gender. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2013.
4. Cameron, D. The Myth of Mars and Venus: Do Men and Women Really Speak Different Languages? Oxford: Oxford University Press, 2007.
5. Sayfullaev, K. Cultural Study of Gender Stereotypes in the English and Uzbek Phraseological Units. Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal, 2023, pp. 192–200.
6. Satimova, H. K. The Differences of Gender Indicative Phraseology and Proverbs of English and Uzbek Languages. Journal of Advanced Zoology, 44(S6), 2023, pp. 1743–1746.
7. Nasrullaeva, N. Z. Classification of the English and Uzbek Genderly Marked Phraseologisms Due to Structural-Semantic Feature. Journal of Word Art, 2024.
8. Nazarova, M. Y. Study of Gender Stereotypes Based on Phraseological Units. American Journal of Philological Sciences, 5(3), 2025, pp. 50–53.
9. Turdieva, M. I., Raximbekova, H. B. Phraseological Units in Uzbek and English: Reflections of Women’s Roles in Society. ORIENS, 2025, pp. 198–202.
10. Anvarova, S. Gender Stereotypical Representations of Female and Male Behavior in Uzbek and English Proverbs. Oriental Journal of Philology, 6(5), 2026, pp. 71–78.
11. Rahmatullayev, Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. Toshkent: O‘qituvchi, 1978.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar