“Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar”

Oʻzbekcha

TARIXIY TARAQQIYOT KONSEPSIYALARINING ZAMONAVIY TALQINLARI

Nashr sanasi
20.05.2026
Jurnal
“Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar”
Nashr
Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Sahifalar
112-120
DOI
10.5281/zenodo.20562884

Mualliflar

Annotatsiya

Maqolada tarix falsafasining markaziy masalalaridan biri – tarixiy taraqqiyot konsepsiyalari va ularning zamonaviy talqinlari qiyosiy-tahliliy nuqtai nazardan o‘rganiladi. Klassik chiziqli-progressiv yondashuvlar, tarixning siklik va sivilizatsion talqinlari, shuningdek XX–XXI asrlardagi zamonaviy konsepsiyalar tahlil qilinadi. Mazkur konsepsiyalarning metodologik asoslari, o‘zaro farqlari hamda tarix fani va ta’limi uchun ahamiyati ochib beriladi.

Kalit so‘zlar

metodologiya postmodernizm tarix falsafasi tarixiy taraqqiyot progress chiziqli konsepsiya siklik nazariya sivilizatsion yondashuv tarixiylik jahon-tizimlari

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье с сравнительно-аналитической точки зрения рассматривается одна из центральных проблем философии истории — концепции исторического развития и их современные интерпретации. Анализируются классические линейно-прогрессивные подходы, циклические и цивилизационные трактовки истории, а также современные концепции XX–XXI веков. Раскрываются методологические основы данных концепций, их различия и значение для исторической науки и системы образования
историческое развитие методология постмодернизм философия истории прогресс линейная концепция циклическая теория цивилизационный подход историзм мир-системы
English
This article examines one of the central issues of the philosophy of history — the concepts of historical development and their modern interpretations from a comparative and analytical perspective. It analyzes classical linear-progressive approaches, cyclical and civilizational interpretations of history, as well as contemporary concepts of the twentieth and twenty-first centuries. The methodological foundations of these concepts, their differences, and their significance for historical science and education are revealed.
historical development methodology postmodernism philosophy of history progress linear concept cyclical theory civilizational approach historicism world-systems

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Hegel G.W.F. Lectures on the Philosophy of History / Trans. by J. Sibree. – London: G. Bell and Sons, 1914. (Asl nashri: Vorlesungen über die Philosophie der Geschichte, 1837.)
2. Comte A. Cours de philosophie positive. En 6 vol. – Paris, 1830–1842.
3. Marx K. Zur Kritik der politischen Ökonomie (Siyosiy iqtisod tanqidiga doir). – Berlin, 1859.
4. Vico G. La Scienza Nuova (Yangi fan). – Napoli, 1725 (qayta ishlangan nashri – 1744).
5. Ibn Xaldun. Al-Muqaddima (Muqaddima). – 1377.
6. Danilevsky N.Ya. Rossiya i Yevropa (Rossiya va Yevropa). – Sankt-Peterburg, 1869.
7. Spengler O. Der Untergang des Abendlandes (Yevropaning tanazzuli): 2 jildda. – München, 1918–1922.
8. Toynbee A.J. A Study of History: 12 vol. – Oxford: Oxford University Press, 1934–1961.
9. Sorokin P.A. Social and Cultural Dynamics: 4 vol. – New York: American Book Company, 1937–1941.
10. Jaspers K. Vom Ursprung und Ziel der Geschichte (Tarixning kelib chiqishi va maqsadi). – München, 1949.
11. Braudel F. La Méditerranée et le Monde méditerranéen à l’époque de Philippe II. – Paris: Armand Colin, 1949.
12. Wallerstein I. The Modern World-System. Vol. 1. – New York: Academic Press, 1974.
13. Popper K. The Poverty of Historicism (Tarixshunoslikning qashshoqligi). – London: Routledge, 1957.
14. Lyotard J.-F. La condition postmoderne (Postmodern holat). – Paris: Minuit, 1979.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar